Gjuha e femijeve si mund te pasurohet fjalori.

Kur eshte menyra me e mire per ti mesuar te voglit tuaj te zoteroje gjuhen?Dhe si nje i rritur mund te ndihmoje per te pasuruar fjalorin e tij?Ja keshillat e dy pedagogeve.

Fjalet e para te duhen degjuar me nje butesi te madhe dhe emocion nga cdo prind.Kur i vogli nis te flase duket sikur hyn ne nje faze te re,ndoshta per shkak se kjo faze vleresohet shume nga i rrituri sepse edhe thjeshton marredhenien.

Cfare duhet te bejne prinderit per nje zhvilim te mire te gjuhes se femijes?Dhe sa kohe qe ata rriten cfare duhet te bejne per te pasuruar fjalorin e tyre?Ja keshillat e Monica Rossana Colli ,motra eksperte e arsimit,qe prej vitesh punon me femije ne moshe parashkollore dhe shkollore,autore e nje numri te madh vellimesh dedikuar botes femijenore dhe te mesuarit.

Pikerisht puna e fundit ne janar ne nje librari ,Kater stinet per te luajtur,ofron shume keshilla edhe per gjuhen.

1.Te flasesh ben rime me zvarritjen me kembe.
Femija i vogel perserit fazat evolutive te njerezimit:zvarritja e pare ne 12 muajm me pas ngrihet ne kembe dhe hecen ne 10 / 12 muaj ne vazhdim fillon te flase mes 18-24 muajve.Eshte shume e rendesishme kjo faze porduktive e levizjeve te gjuhes.Ndersa flasim ne fakt nuk e shoqerojme vazhdushem fjalen me gjeste,thote pedagogia Rossana Colli.

2.Duhet nje nene mjaftushem e mire
“Per te mesuar gjuhen i vogli ka nevoje te kete afer nenen mjaftueshem te mire e cila do ti mesoje gjuhen meme.Mund ta beje permes kengeve dhe vjershave per gishtat per ta bere trupin e tij te shqiptoje fjalet me qetesi ,ne emnyre korrekte,”thote Colli.Kur fillon te belbezoje ne pese apo gjashte muaj duke thene pjeset klasike ma-ma,ba-ba,ta-ta, foshnja fillon te formoje nje pjese te trurt te tij ,ate qe do ta ndohmoje per te folur.Kjo gjuhe primitive eshte nje gjuhe universale qe i perket te gjithe popujve te botes.Me fjale te tjera femija meson gjuhen permes imitimit te te rriturit qe i referohet.Fjalet e para te femijeve jane te patjetersuesme si mama,babi,duke shtuar mbiemrat mami bukur,babi mire.Mbiemer ne marredhenie me emrin krijojne dicka te bukur per tu degjuar :-Thote ekspertet.Per femijet me te emdhenj,mbi te gjitha nga kater apo shtate vjec edhe shkolla luan nje rol te rendesishem per te pasuruar fjalorin e tyre.”Ne keto raste eshte e rendesishme qe mesuesja te jete nje rrefyese e zonja :keshtu duke imituar femjet do te jete te prirur per te degjuar edhe veten e tyre,dhe do te praktikojne gjuhen”.

3.Shmangni te folurin femijenore
Ne cdo rast eshte e rendesishme te perdoret me femijet e vegjel nje gjuhe e vertete,e pasur me pamje te bukura.”Nuk duhen perdorur perkedhelite,por duhet kujtuar qe femija duhet edukuar ne kete rast.

4.Cdo gje ka emrin e vet
Nena dhe babai duhet te sforcohen per te permendur gjithone gjerat me emrin e vet.Per shembull,me kalon pak topin blu?”Femija ne fakt deri ne javen e pare shkon nga imitimi,ne te vezhguarin,ne te degjuarin se cfare ndodh rreth tij”, thote Monica Colli.

Fuqia e kendes
Nuk behet fjale vetem per te dhene udhezime apo rregulla.Nena sic edhe eshte thene gjithmone ,duhet te kujtohet te pasuroje gjuhen e femijes me vjersha dhe kenge.”Do te ishte e rendesishme te recitosh gjate kohes qe je shtatzene dhe me pas kur eshte i sapolindur dhe ne vazhdim per femijen me te rritur.Sepse vargjet jane nje poezi -tambur thote pedagogia.

6….Libra dhe perralla.
Ne shtepi (ne cerdhe apo ne kopesht),edhe prinderit mund te perdore presionin e te mesuarit dhe argetuarit me fjale te reja ne menyre loje dhe argetimi.”Librat duke nisur me ata vetem me figura dhe me pas me fjale te thjeshta,sebashku me vargje jane pare si nje instrument i vlefshem per te pasuruar fjalorin e femijes”.

7.Duke luajtur mesohete dhe te flasesh.
Nje strategji e mire per te ndihmuar femijen eshte te rritet fjalori duke e siguruar me nje loje.Autori i pershtatshem per kete risi eshte Giani Rodari.Nje ide mund te jeet ajo e te gjeturit sebashku,ndoshta ne darke apo pas ngrenies,dhe et pyesesh cafre fjale mesuat sot?Nga cila fjale magjike doni te flini gjume: thote Monica Colli.
Eshte gjithashtu kenaqesi,per shembull te ftosh femijen per te gjetur fjale te embla ne guzhine,ato te ftohtat ne banje,ata te ngrohtat ne te gjithe shtepine…Dhe perseri mund te luaje me “drejtues”.Drejtuesi eshte nje dredhi e madhe per te pasuruar fjalorin.Mjafton shume pak…”Nje folder plot me libra ,me ato qe e mbushin plot jete.

8.Cfare do te thote kjo fjale?
Qe ne kpesht femija mund te mesoje shume fjale te reaj,fale leximet e bukura dhe me nje marredhenie ne kuptimin e plote me te rriturin.Femija shpeshhere pengohet ne fjale qe nuk i njeh ai vete dhe meson keto duke pyetur nenen (ose mesuesen)Cfare do te thote ?

9.Telefonat Smart ,tablet apo tv?
sot femija jeton shpesh ne mes te kompjuterave ,telefonave me tastjere ,telefonave smart :mjete teknologjike,si ata me ekran me prekje (touch screen) te lehte per tu perdorur edhe nga vete femija.Kalojne kohe duke luajtur me to ,me kenge dhe histori dhe zgjerojne fjalorin e te vegjelve.Permbajtja e disave,nese zgjidhet me kujdes mund te jene nje strument i nevojshem per ata qe duhet te jene:ne marredhenie me te rriturin dhe per tu ndjekur ,thote Monica Colli.Por kujdes:femijet duhet te kalojne kohe me keto strumente te reja ,por jo te gjithe kohen e tyre sic edhe po shikohet gjithnje e me shume.
Dhe televizori mund te ndihmoje ne zhvillimin e gjuhes?Per ta vene ate afer televizorit eshte absolutisht e nevojshme disa programe te mirembajtjes ,me permbajtje te posacme te cilat nuk kane ngjyra shume te shnderritshme dhe jane enkas per femije.

10.E folura shume shpejt nuk i be
“Zhvillimi i gjuhes duhet te kete hapesiren e duhur ne mendje per te proceduar cdo gje.Edhe ne shkolle dhe ne kopeshte duhet bere edhe me shume ,por duhen vezhguar edhe me shume femijet me te gjithe ate cka sjellin .Me pak fjale cfaredo kapaciteti i pavarur zhvillon femijet dhe duhet te jete propozuar permes gjesteve ,tingujve dhe ritmit…Ja pse vjershat dhe kenget ju pelqejne shume.

Ne grupin fillestar ,pershembull,ndodh qe nje djale merr 10 ne deftese ne Italisht dhe me pas ne shtator pas pushimeve merr nje gjashte meqe ka harruar pak…Nje gje e tille ndodh sepse nuk ka pasur kohe per te fiksuar rregullat qe ne fakt nuk duhen harruar-thekson pedagogia.Tendenca sot eshte te behet cdo gje nen nxitim ,,ju doni te merrni qershi cdo muaj,ngjyra mund te jete ajo e duhura po shija nuk eshte.Kjo eshte nje gje qe duhet te kuptojme ne si te rritur.Gjuha nuk duhet marre dhe nuk duhet menduar si dicka qe perdoret dhe mund te harrohet .Ne te kundert eshte nje strument mendimi te marredheniesh komunikimi dhe ka nje nevoje per kohe per tu bere e qendrushme ,te rritet dhe te marre thellesi dhe trashesi.Dhe ku i dihet-permbyll pedagogia-qe ne kete menyre nuk do te lejohet vertet qe femijet ne te ardhmen do te gjejne zerin e tyre.

11.cdo femije ka ditet e tij.
Cdo femije ka ditet e tij
Nuk eshte e nevojshme te harrohet mesimi i zhvilluar nga psikologu i famshem Zicerian Jean Piaget:fazat e te mesuarit mbi rregullat e sjelljes se njeri tjetrit te cilat nukkane zgjatur ne baze te cdo femije dhe ne kontekstin ne te cilin jeton .Dhe ne cdo rast i vogli duhet te jete gati dhe i pjekur per zhvillimin perfundimtar dhe kapacitetin.Jo te gjithe femijet ,pershembull ,fillojne te hecin qe 12 muaj,ka nga ata qe fillojne me para dhe ka nga ata qe u zgjat,kjo vlen edhe per fjalet e para.

Nje koncept qe Monica Colli e perserit me shume energji :”Prindi shpesh ,ka nje ritem te jetuari shume intensiv dhe kerkon ta transferoje kete tek femija duke e pyetur edhe ate te ndjeke ritme qe nuk jane te tijat.Ne vitet e para ,femija meson edhe te sjelle gjera ne goje,kerkon ti beje te tijat ,kjo eshte nje ndjenje ku ai mund te shijoje gjithcka rreth e rrotull.”Perqasja ideale eshte te ndiqen fazat evolutive te femijes,ne menyre qe te dini se cili progres i perket cdo grup moshe ,dhe pastaj ne varesi te se vertetes te pershtatet .Pershpejtimi mund te krijoje konfuzion ,fragmentim ,duke krijuar pasiguri”,thote Monica Colli.